Damarlarınızdaki Plakta Plastik Parçacıkları Bulundu - Ve Kalp Krizi Riskini Artırıyor

Mikroplastikler — plastiklerin parçalanmasıyla oluşan 5 mm'den küçük parçacıklar — artık kalp damar hastalığıyla doğrudan ilişkilendirildi. JAMA'da yayınlanan bu çalışma (https://jamanetwork.com/journals/jama/article-abstract/2839990) boyun damarlarında daralmaya bağlı ameliyat geçiren hastalarda bu bağlantıyı ilk kez somut verilerle ortaya koydu.

Çalışmaya karotis endarterektomi, boyun damarındaki tıkanıklık yapan plağı ameliyatla çıkarma operasyonu geçiren 304 hasta dahil edildi. Cerrahi sırasında çıkarılan plak dokuları mikroplastik ve nanoplastik (MNP) varlığı açısından incelendi. 34 aylık takipte hastalarda kalp krizi, inme ve ölüm oranları değerlendirildi.

Sonuçlar çarpıcıydı: Çıkarılan plağında mikroplastik ve nanoplastik parçacıkları bulunan hastalarda, saptanmayanlara kıyasla kalp krizi, inme veya ölüm riski anlamlı oranda daha yüksek bulundu. Plakta plastik varlığı, bilinen diğer risk faktörlerinden bağımsız olarak riski artırıyordu.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Bu çalışma bende derin bir iz bıraktı. Yıllardır aterosklerozu — yani damar sertliği ve tıkanıklığını — kolesterol, tansiyon, sigara, diyabet gibi bilinen faktörler üzerinden açıklıyorduk. Şimdi karşımızda yeni bir oyuncu var: mikroplastikler.

Mikroplastikler vücuda sindirim sistemi, solunum yolu veya deri yoluyla giriyor; plasenta, akciğer, karaciğer, idrar, kan ve anne sütünde saptanabiliyor. Beyin örneklerinde yapılan ayrı araştırmalar, 2024'teki beyin örneklerinde 2016'ya kıyasla yüzde 50 daha fazla mikroplastik bulunduğunu gösteriyor. Dünyada plastik üretimi 2020'de 435 milyon tona ulaştı ve 2040'a kadar yüzde 70 daha artması bekleniyor.

Plastiğin içinde yaklaşık 13.000 kimyasal madde bulunuyor; bunlardan 10 grubunun yüksek toksik etkisi var ya da plastikten dışarı sızabiliyor. UV sabitleyiciler, PFAS bileşikleri, bisfenol türevleri ve bazı metaller bu gruplar arasında sayılıyor.

Plak içinde plastik bulunması tek başına sonuç değil; önemli olan bu plastiğin var olduğu hastalarda kalp krizi ve inme riskinin daha yüksek çıkması. Bu ilişkinin nedensellik mi, yoksa sadece birliktelik mi olduğunu kesinleştirmek için daha fazla araştırma gerekiyor. Ama veriler dikkat çekici.

Pratik olarak ne yapabilirsiniz ? Plastik kullanımını azaltmak mümkün: plastik kaplarda yemek ısıtmaktan kaçının, plastik şişe yerine cam veya paslanmaz çelik tercih edin, işlenmiş paketli gıdaları azaltın. Bu önlemler kanıtlanmış kesin çözümler değil, ama en azından şimdilik akla yatkın, zararsız adımlar.