İngilizce’de ultraprocessed food (UPF) olarak isimlendirilen, Türkçe’de aşırı işlenmiş yiyecekler diye çevirebileceğimiz yiyecekler kalp damar hastalıklaırını arttırıyor. 45-84 yaş arası kalp problemi olmayan 6.814 kişinin dahil edildiği bir çalışmada kişiler UPF kullanım miktarlarına göre sınıflandırılmış. Bir öğünde UPF almak kalp damar hastalığı riskini %5 arttırırken, UPF en çok kullanan grupta en az kullananlara göre riskin %66 daha fazla olduğu görülmüş. ABD'de yapılan çalışmada özellikle siyah Amerikalılarda riskin en yüksek olduğu gözlemlenmiş
Araştırmada UPF olarak sınıflandırılan yiyecekler arasında sucuk, pankek, sıcak veya soğuk mısır gevreği, beyaz ve koyu ekmek, muffin, bisküviler, patates cipsleri, krakerler, kızarmış patates, noodle, işlenmiş fasulye, pizza, hamburger, kızarmış tavuk, dondurma, dondurulmuş yoğurt, donutlar, kekler, pudding, şekerlemeler, tatlandırılmış süt, soya sütü, gazozlar, diet gazozlar ve alkollü içecekler yer alıyor.
Kalp damar hastalığı denince kastedilen kalp krizi, inme gibi sorun yaşama riskinin, veriler dikkatli incelendiğinde en çok şekerli UPFlerde yüksek olduğu görülmüş. Hazır yemekler veya işlenmiş etler ile risk artışı, şekerli UPFlere göre daha düşük bulunmuş.
Yazarlara göre UPFler enerji alımını arttırarak, bağırsak içeriğini değiştirerek bağırsak-beyin tokluk sinyalini ve vücuttaki hormonal düzeni bozuyorlar. Bu da insülin direnci, obezite ve hipertansiyon gibi kalp hastalığına götüren sorunlara zemin hazırlıyor.
Dr. Genco Yücel Ne Diyor ?
Ne yensin diye bana sorulduğunda kalp sağlığı için her defasında aynı cevabı veriyorum: Akdeniz diyeti. Akdeniz diyeti yemeğin nasıl hazırlandığına değil içeriğine odaklanan bir diyet türü. Ağırlıklı olarak sebzeler, meyveler, yemişler, tahıllar ve baklagiller içeriyor. Yüksek kırmızı et, işlenmiş et, rafine tahıllar, ilave şeker ve doymuş yağ içeren diyete kıyasla kalp dostu olduğunu hemen her araştırmada görüyoruz.
UPFler daha ucuz, hazırlaması ve yemesi daha kolay olduğu için sağlıklı besinlerin yerine tüketiliyorlar. Üstelik bağımlılık yaptıkları için daha çok kullanılıyorlar. Hepimizin içinden, güzel parlak paketi içinde alıp yediğimiz bir tatlı ürünü yedikten hemen sonra daha fazlasını yeme isteği gelmiştir. Bu yiyecekler kolaylık yanında isteği de artırarak bağımlılık yapar hale gelip daha da fazla zarar verebiliyorlar.
Aşırı işlenmiş ne demek diye sorulduğunda şöyle düşünebilirsiniz: kimyasal işlemden geçirilmiş, yemesi kolaylaştırılmış, damak zevki çok yüksek, görüntüsü ve rengi özellikle çocukların çok seveceği şekilde tasarlanmış, besin değerinden ziyade raf ömrü yükseltilmiş yiyecekler. Aslinda taze sebze meyveleri saymazsak hemen bütün yiyecekler bir sekilde işleme tabi tutuluyor. O yüzden işlenmiş ile aşırı işlenmişi ayırmakta fayda var. İçine rengarenk içecekler, paketlenmis tatlı snackler çikolatalar, dondurmalar, paketlenmiş ekmekler, kahvaltı gevrekleri, metabolize edilmiş et ürünleri ve daha niceleri giriyor. Eğer bir yiyeceği yemesi kolaysa, bir lokmada yutulabiliyorsa, paketlenmiş ve pakette uzun süre kalabilecek görünüyorsa büyük olasılıkla o yiyecek bir UPFdir.
Belki bana hastalarımın sorduğu soruyu değiştirmelerinde fayda var. Veya benim cevabım değişecek. Ne yediğinizden cok nasıl hazırlandığına bakın. Ara sıra kaçamak karşı konulamaz tatlar ile ödüllenme tamam, ama cok işlenmiş UPFlerden uzak durabileceğiniz kadar uzak durun. Sağlıklı yemek ana maddelerinden birisi bu.