19 ve 80 yaş arası ortalama 64 yaş hastaların alındığı araştırmada kişilerin geçmişte aşağıdaki kriterlerden birisine sahip olmaları gerekmiş.

- Eski geçirilmiş kalp krizi

- Testlerle de konfirme edilmiş kalp sıkıntısına bağlı şikayet varlığı , angina olması

- Geçmişte kalpte stent veya baypas gibi bir müdahale geçirmiş olmak

- İnme geçirmiş olmak

- Ve kalp ve beyin damarları dışında damar sorunu teşhisi olmak

Hastalarda statin grubu iki ilaç atorvastatin (Lipitor, vs..) rosuvastatin (crestor, vs..) ve yoğun tedavi grubunda da bunlara ilave ezetimibe ( ezetec, vs…) kullanılmış.

Araştırmaya kişiler alınırken başlangıçta ortalama LDL seviyesi 76mg/dl imiş. Takiplerde sonuçlara ilaçlar arttırılarak hedefe ulaşılmaya çalışılmış. Hedefe 3 sene sonunda %60-65 hastada ulaşılmış. LDL oranları ortalama 65 ile 55 olarak başarılabilmiş.

Her iki grupta da yan etki oranı benzer kalmış.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor ?

Kalp sorunu olan veya geçirmiş kişilerde LDL 70mg/dl altında tutmaya çalışma tavsiyesi mevcuttur. Ama araştırmalar daha düşük olmakla daha iyi olmayı çok net göstermiş değillerdi. Bugüne kadar araştırmalar hep yoğun tedavi iyidir derken, ne kadar yoğun veya daha düşük LDL iyi midir arastırmamıştı. Bu araştırma net bir şekilde daha düşük LDL daha iyi diyor. Yukarıdaki  grafik bu durumu çok net bir şekilde ortaya koyuyor.

Araştırmada dikkat çeken bir konu yaşanan olay miktarının ve sürenin kısa olması dolayısıyla bu kadar az rakam veya sürede bile fark ortaya çıkması bu durumu daha da kuvvetli kılıyor. Bence süre 3 değil 10 seneye çıktığında grafiklerde fark daha da artacaktır.

Araştırmanın çok daha fazla düşürmede kriter aldığı rakam olan 50mg/dl altını %60 kişide bulduğu ve grupta ortalamanın da 55 olduğunu tekrar ekleyeyim.

Zaten gerçek hayatta da bu rakamlara ulaşma oranı %25in üstüne çıkmadığını biliyoruz. Bunda toplumdaki kolesterol düşürücü ilaç yan etkisinden kaygıların hastalarda olduğu kadar doktorlarda da olması nedenli olduğunu düşünüyorum. Özellikle ilaç prospektüslerinde abartılı olarak yazılan yan etkilerin araştırmalarda görülmediği Ve bu kaygının yersiz olduğunu bir kere daha vurgulayayım.

Özellikle kalp sorunlu kişilerde öncelikle statin grubu ve yanında diger PCSK9 inhibitörü ve ezetimibe gibi ilaçlarla tedavinin iyice yoğunlaştırılması kalp için ve kişinin sağlığı için iyidir. Yan etki veya sorun yaratma potansiyeli da artmamaktadır.

Hep söylediğim gibi LDL kolesterol ne kadar düşük o kadar iyidir.

Bu konuda yakın zamanda yazdığım derlemeyi de tekrar gözden geçirin, bilgiler pekişecektir.

21.000’den fazla Amerikalı üzerinde yapılan araştırmada, araştırmacılar özellikle ne zaman nasıl yenmeli sorusuna cevap aramışlar. Kompleks istatistik metotlar kullanılması sonrası bulguları aşağıdaki gibi özetlemişler.

Yemek sonrası nişasta yüklü, patates, veya pirinç ağırlıklı snack yenmesi kalp hastalığından ölüm riskini arttıran en önemli unsur olarak bulunmuş. Batılı tarzı öğle yemeği, yani, katı yağ, peynir ve işlenmiş et ağırlıklı öğün kalpten ölüm riskini %44 arttırmış. Meyve bazlı öğle yemeği ise riski %34 azaltmış. Sebze ağırlıklı akşam yemeği ise riski azaltan bir yaklaşım olmuş. Bu kanser riskini de azaltıyormuş.

Kahvaltı sonrası meyve yüklü snack, akşam yemeği sonrası sütlü ürün ağırlıklı snack alınması da, kalp ve kanserden ölüm riskini azaltmış.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Kalp sağlığı için en önemli diyet önerisi Akdeniz diyeti ağırlıklı beslenmedir.  Hangi öğünde veya öğün aralarında ne yemeli sorusuna bu araştırma cevap vermeye çalışmış.

Kalp ve genel sağlık, kanserden ve erken ölümden korunmak için, kahvaltıdan sonra, meyve, örneğin; muz, portakal veya elma yiyin. Öğle yemeği meyve ağırlıklı, örneğin meyve salatası ile karnınızı doyurun. Akşam yemeği sebze ağırlıklı olsun. Ispanak, kabak, fasulye yiyin. Akşam yemeği sonrası snack için ise yoğurt, veya tatlı yenecekse sütlaç türü sütlü tatlı alın. Salam sosis, sucuk gibi işlenmiş et ve katı yağlar içeren öğle yemeklerini, yemek sonrası veya snack olarak patates cipsini de bırakın.

Bu yazıdan çıkardığım sonuç bu.

ABD’de NHLBI (National Heart, Lung and Blood Institute-Ulusal Kalp Akciğer ve Kan Enstitüsü) sponsorluğunda yapılan çalışmaya  şeker hastası olmayan ve geçmişte inme geçirmemiş Tansiyon yüksekliği olan 10.000’e yakın hasta alınmış. Tedavide normal tansiyon <140mmHg ve süper normal tansiyon <120mmHg iki gruba ayrılmışlar. Ortalama 3.5 yıllık takiplerde süper normal grupta inme kalp krizi ve ölüm rakamları %27 daha düşük bulunmuş. Bununla beraber bu grupta tansiyon düşüklüğü, kan elektrolit değişimi ve bayılma gibi yan etkiler daha sık görülmüş.

Yazarlar kalp damar hastalığı açısından risk olan insanlarda kan basıncının <120mmHg olacak şekilde tedavi hedeflerinin hasta ve doktor arasında tartışılmasının uygun olacağını ekliyorlar.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Toplumda, hastalarımda en sık gördüğüm hatalardan biri, tansiyon rakamını sabit bir rakam gibi alıp, o civarda olmanın veya hafif altına düşmenin hedeflendiğidir. Diğer bir hata da, rakam 120mmHg’nın altına geldiğinde düşük, hatta çok düşük olarak nitelemektir. Burada hedef kalp krizi, felç geçirmemek, sonuçta, erken ölmemektir. Bu çalışmada tedaviler uygulanırken, ilaç kullanılırken, rakamlar düştüğü oranda faydanın arttığını görüyoruz. İlaveten yan etkiler de artıyor.

Bu yüzden hipertansiyon tedavisinde net bir rakamı hedeflemekten ise, kişinin rahat edeceği, yan etki yaşamayacağı maksimum tedaviyi hedeflemek en faydalısı gibi duruyor. Kişi rahat olduğu sürece en düşük rakam en koruyucu en iyi rakam olacaktır.

Parabacteroides goldsteini bakterisi verilen ve bağırsak bakteri düzeni değiştirilen farelerde bu etki görülürken, başka bakterilerde veya bağırsağına müdahale edilmeyenlerde böyle etki görülmemiş.

Araştırmacılar öncelikle yaşlı farelerle aynı yerde tutulan genç farelerde yavaşlamayı gözlemleyip, bunun sebebinin sosyal etkileşim olabileceğini düşünmüşler. Genç fareleri bir arada tuttuklarında bu etki görülmemesi üzerine yaşlı farelerden aldıkları dışkı örneklerini genç farelere vermişler, ve yavaşlamayı gözlemlemişler. Fareleri bakteriden steril ortamda yaşlandırdıklarında bu etkiyi görmedikleri gibi genç farelerle bu yaşlı fareler yanyana tutulduklarında genç farelerde de yavaşlama görülmemiş. Son olarak yaşlı farelerle yanyana getirilen genç farelerde gerileme görülmesi antibiyotik tedavisi ile bağırsak bakterileri yok edilmiş. Ve bu farelerde hafıza geri gelmiş. Yaşlı farelerde de antibiyotik tedavisi ile bakteriler yok edildiğinde hafızada düzelme görülmüş.

Parabacteroides goldsteini verilen farelerde, bakterinin ürettiği yağ asitleri sebebiyle beyinle bağırsak arasındaki vagus sinirinde aktivitede azalma görülmüş. Beynin hippocampus denilen ve hafıza ve öğrenme ile ilgili kısmında da aktivite azalmış.

Yazarlar beyin yaşlanmasında beyin dışı bircok faktörün olduğunun bilindiğini ifade ediyor. Bu araştırmanın bağırsakla beyin arasında sinirler aracılığı ile gerçekleşen iletişimin değismesi veya bozulmasının beyinde etkili olabileceğini gösterdiklerini söylüyorlar.

Yazarlar ayrıca vagus sinirini direk etkileyen şeyler arasında olan popüler şişmanlık iğnelerinin etkileştiği GLP1 hormonu ve capsaicin denilen acı biberde bulunan maddenin de hayvanlarda hafızayı destekleyebildiğini bildiklerini eklemişler. Bu da GLP1 RA inhibitörü şişmanlık iğneleri ile, acı yemenin benzer mekanizma ile hafızayı yaşlılarda düzeltebileceğini eklemişler.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor ?

Bilim adamları insanlarda zamanla ortaya çıkan hafıza kaybını beyne kan akımının azalması, küçülen beyin dokusu, yaşlanan sinir sistem fonksiyonlarının yavaşlamasına ve, Alzheimer gibi hastalıklar gibi şeylere bağlıyorlar. Bu araştırma işin içine bağırsak bakterilerini de koymaya kalkıyor.

Araştırmanın insanlarda yapılmadığını göz önüne alarak, bunun sadece bir düşünce olduğunu vurgulayayım. İlaveten insanlarda bu ilişki ortaya konsa bununla ilgili nasıl tetkik ve tedaviler geliştirileceği de meçhul.

Ancak Alzheimer hastalığında bağırsaklarda farkli bakteri kompozisyonlarının olduğu araştırmalarda gösterilirken, bu araştırmada ortaya konan sonucu ciddiye almak zorundayız. Elbette yaşlı hafıza kaybı olanlara farelerde olduğu gibi genç insan dışkısı vermek icin çok erken. Ama çok enteresan bir düşünce.

Örneğin yaşlı fare dışkısı verilen genç farelerin kötü skorlar aldığı gösterildi. Antibiyotik verilen farelerde de benzer sonuçlar mevcut

Seneler önce tip fakültesinde okurken derste bağırsak ikinci beyindir diyen hocamızla dalga gectiğimizi hatırlarım. Şimdi onun o cümlesinin ne kadar doğru olduğunu artan sıklıkla görüyoruz.

Sonuçta iyi yaşlanmak, hafızayı kaybetmemek adına bağırsak sağlığı güzel bir hedef olabilir. Beyninizi korumak icin bağırsaklarınıza dikkat.

Yazarlara göre kilo fazlası ve obezite ABD’da yılda %10 yeni kanser gelişimine sebep olabiliyor. Derlemenin baş yazarı Dr. Neil Iyengar’a göre obezite kanser ilişkisi teorik olmaktan çıkıp, ciddi verilerle desteklenen bir duruma geldi.

Nasıl olduğuna gelince; yazarlar fazla yağ dokusunun kronik inflamasyonu arttırabileceği, bağışıklık fonksiyonlarını bozabileceği ve metabolic parametreleri etkileyerek tümor/ kanser dostu bir ortam hazırladığını belirtmişler. Bazı araştırmalara göre obezite DNA yapısında bozulmalar ve genetik instabiliteye de sebep olabiliyor.

Yazıda yapılan değerlendirmeye göre kanser riskini azaltmak için %10’dan fazla kilo kaybı gerekebilir.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor ?

Kilo fazlası dendiğinde vücut kitle endeksini 25-29, obezite dendiğinde de 30’dan fazla olduğu söylenmektedir. Yağ dokunun esas fonksiyonu enerji depolamaktır. Vücut yiyecek bulamadığında bu depoları kullanmak üzerine programlanmıştır. Günümüzde yiyecek bulamamak sorun olmaktan çıkmıştır. O yüzden bu işlev büyük çoğunluk için gereksizleşmiştir. VKI 25’in üzerine çıkması ile beraber yağ dokunun fonksiyonu bozulur. Ve inflamasyon artışına sebep olmaya başlar. Burada depolanan ekstra enerji buna ihtiyaç duyan kanser hücrelerine aktarılmaya başlar. Beraberinde DNA bozulması ve genetik instabilite ile bu süreç desteklenir.

Kısıtlı örneklerden gördüğümüz bunun tam tersi de geçerlidir. Kanser olanlarda açlık tedavisi, kilo kaybı, kanser gerilemesine sebep olabilmektedir. Bunu da ayni mekanizma ile tersten izah etmek mümkündür.

Obezite ilaçlarının erken dönem sonuçlarında da, özellikle GLP-1 RA iğnelerin kanser tedavisinde etkili olabildiklerini görüyoruz. 

Yani kiloyu korumak ya da vermek, kanserden koruyabilen bir yaklaşım. Sağlıklı yaşam kurallarına dikkat etmek için bir başka sebep. Iyi ye, kilo alma, kanserden korun.

Araştırmacılar 11 farklı yapay zeka modelinde yaklaşık 11.500 tavsiye sorgusunu değerlendirmişler. Modeller tavsiye soran kişiyle bir başka insana göre %50 daha fazla aynı fikirde olmuşlar.

Yani, örneğin, ChatGPT’ye bir arkadaşınızla tartışmanızla ilgili kimin haklı olduğu yönünde bir soru sorduğunuzda sistem çoğunlukla kişinin duymak istediğini söylemiş. Hatta kişiler başkasını yanılttıklarını , manipule ettiklerini söylediklerinde veya zarara sebep olacaklarında da yapay zeka sistemi onları daha da motive etmiş. Araştırmacılar ilaveten 1604 kişide gerçek kişisel problemler üzerinden araştırmayı derinleştirmişler. Notr veya sahtekar diyebileceğim yapay zeka modelleri ile kişiler iletişim kurduğunda onları incelemişler. Sahtekar dediğim sistemle çalışanların çok daha nadir özür dilemeye meyilli hale geldiklerini görmüşler. Bu kişiler daha bencil ve konuları karşı tarafın açısından daha az görme eğilimine girmişler. Son olarak da bu sistemi daha güvenilir bulup onunla daha fazla çalışma isteğini ifade etmişler.

Dr. Genco Yücel Ne diyor ?

Hepimiz bizi haklı gören yaptıklarımızı doğru bulan kişilerle arkadaşlık etmeyi severiz. Çoğunluğun, yapay zeka sistemlerini herşeyi daha iyi bilir kabul ettiğine göre, kişiyi doğru bulan onu hep haklı gören sistemleri kişilerin daha iyi bulması şaşırtıcı değil. Ama çoğunluğun herşeyi daha bilir kabul ettiği bu sistemlerin yanlışlıkları da doğru gibi desteklemesi ciddi sıkıntılara yol açabilir. Kişi kendi ilişkileri ile ilgili sorular sorup istediği cevapları alınca bunları doğru kabul edip aynı sistemden yine onu memnun edecek görüşler alması ile bir kısır döngüye girileceği mutlak.

Bu sistemler şirketler tarafından müşteriyi memnun etmek üzerine programlanıyorlar. Yani alan memnun satan memnun. Ama sonuçta bizler empati yeteneğimizi, başkalarını onların açısından görme yeteneğini kaybetmeye başlıyoruz. Burada elbette kabahat sistemde değil, onu herşeyi bilen insanüstü hata yapmaz bir yaratık olarak gören bizlerde.

Sonuçta insan ilişkilerini dinamitleyebilecek, insani kalitelerimizi daha da fazla kaybetmemize yol açabilecek bir durum gibi görünüyor.

Yapay zekaya sorduğunuz sorulara her zaman kesin doğru gibi bakmamayı öğrenmemiz şart. Şüpheyle yaklaşıp bir görüş olarak değerlendirip sonuçta kendi fikrimizi oluşturmayı öğrenmeliyiz.

Benzer konulara bakan bir çok farklı çalışmayı biraraya getiren toplamda 130000 civarı hasta içeren 1000’in üzerinde araştırmayı derleyen yazı bunu söylüyor. Genel alışılmış tedavi ile kıyaslandığında daha faydalı bulunan egzersiz tedavisinin yoğunluğu artınca faydasının da arttığı da görülmüş. Yazarlara göre en ciddi fayda depresyonda olan HIV ve böbrek hastalarında ve hamile ya da yeni doğum yapmış kişilerde görülmüş. Başka tıbbi problem olmayanlarda en yüksek fayda gören grupta yer almış. Egzersiz süresi uzadıkça fayda da azalma da kaydedilmiş.

DR.GENCO YÜCEL NE DİYOR ?

Mental sağlık problemleri bütün dünyada çok yaygın. 2019’da dünyada tedavi gören kişi sayısının 1 milyara yaklaştığı ve yaklaşık tüm nüfusun yarısının hayatının bir döneminde böyle bir hastalık teşhisi öngörülmüş. Dünya ekonomisine yıllık 2.5 trilyon yuk getirdiği tahmin edilen mental sağlık problemleri tedavisinde egzersiz gibi hayat tarzı degişiklikleri genellikle ilaç tedavisine ilave tavsiye edilmekteler. Ülkelerin düzenleyici kurumları, örneğin, Avustralya ilaçtan önce sağlıklı yaşamı, egzersiz yapmayı vurgulasa da pratikte kişiye teşhis konduğu anda ilaç reçete ediliyor.

Burada mental sağlığa fayda kadar genel sağlığa , örneğin kalbe faydaları göz önüne alındıklarında, sorun çok derin olmadığında ve özellikle bu araştırmanın da gösterdiği gibi hayat tarzını düzenlemeyi, egzersiz kadar yeme içme düzeni uyku iyileştirme gibi yaklaşımların ön plana alınmasında fayda görüyorum.

292 ileri yaş kişinin dahil edildiği bir araştırmada beyin MR veya PET araştırması ile Alzheimer teşhisi olan veya olmayan kişilerde depresyon ve anksiyete skorlari değerlendirilmiş.. RNT’nin anlık veya eski hafızayı etkilediği, beyinde tetkiklerle ortaya konan bulgularla ilişkili olduğu görülmüş. 48 ay takiplerde RNT varlığının beyinsel fonksiyonlarda daha hızlı düşüşle ve beyinde Alzheimer ile ilişkili madde birikimi ile parallel olduğunu görmüşler.

Yazarlar Alzheimer hastalığının beyinde amyloid beta ve fosforile tau protein birikimi ile basladığını belirtiyor. Onlari bu araştırmaya götüren sebebin Alzheimer bilinen bir tedavisi olmadığı için beyinde Alzheimer’la ilgili bu maddelere yönelik girişimlerin faydasi olabileceği düşüncesi olduğunu belirtiyorlar.

DR GENCO YÜCEL NE DİYOR ?

Araştırma kötümserlik, daha bilimsel ifade ile negatif düşünceler beyin için iyi bir şey değil diyor. Ancak bu düşünceler mi Alzheimer tetikliyor, veya Alzheimer mı bu düşünceleri arttırıyor bunu söylemiyor. Daha da önemlisi. kişilerin psikolojik tedavisinin bu süreci geri çevirip çevirmeyeceğini söylemiyor. Tahminim bu yöndeki araştırmaların da planlanıp gerçekleştirileceği.

Sonuçta, siz siz olun beyin sağlığınız için negatif düşüncelerden uzak durun.

İsveç’te yaklaşık 15.000 kişinin dışkı iceriğini değerlendiren araştırmaya göre 1 seneden kısa bir süre içinde antibiyotik kullanımı bağırsak bakteri kompozisyonunu ciddi oranda değisikliğe sebep oluyor. 8 seneye kadar devam eden izlemlerde %10-15e kadar bu değişimin devam ettiği görülüyor. Ülkemizde Klacid, Cipro, vs… isimleriyle satılan antibiyotiklerin etkisinin en ağır olduğu görülmüş. Penisilin antibiyotik etkisinin daha kısıtlı olmakla beraber 8 seneye kadar devam edebildiği de görülmüş.

Bazı araştırmalar antibiyotik kullanımının obezite, şeker hastalığı , kalp damar hastalığı ve bağırsak polipleri ve kanser riskini arttirabildiğini göstermiş. Örneğin yaklaşık 35000 kadını içeren bir çalışma erişkinlikte daha uzun antibiyotik kullanımının kalp hastalığı riskini arttırabildiğini göstermiş. Yine bağırsak bakteri içeriğinin kalitesi obezite, kalp sorunları ve bağırsak kanseri gibi sorunlarla alakalı olabiliyor.

DR. GENCO YÜCEL NE DİYOR ?

Antibiyotiklerin kısa dönem faydalarını biliyoruz. Birçok enfeksiyonu tedavi etmekte çok basarılılar. Ancak bu tedavi sırasında bağırsak problemlerine sebep olabildiklerini ve bazı yüklü uzun süren antibiyotik tedavilerinden sonra ciddi bağırsak enfeksiyonlarının gelişebildiğini biliyoruz. Araştırma da hem bunun sebebini konfirme ederken, bu etkilerin kısa süreli bir kaç gün ya da haftalık değil, seneler sürebildiğini göstermesi açısından çok değerli.

Beyin sağlığı dahil bir çok konuda önemi gitgide daha çok anlaşılan bağırsak sağlığının önemli maddesi bağırsaktaki yararlı bakteriler. Eğer antibiyotikler bunları uzun seneler sürecek şekilde bozuyorlarsa, bunu dikkate almakta fayda var. Elbette antibiyotik gerektiğinde çok önemli bir ilaç ama dünyada ve ülkemizde antibiyotik kullanımı coğu zaman gereksiz olarak uygulanıyor.

Bu araştırmanın bana söylediği her zaman kaçınmaya çalıştığım şey, şart değilse antibiyotik kullanmamayı konfirme etmesi.

Olur olmaz antibiyotik kullanımından kaçının , seneler sürebilecek etkilere maruz kalabilirsiniz.

Tedavinin merkezinde iki ana konu vardır:
1-Kalp hastalığı RİSK TAYİNİ
2-Tedavide çoğu zaman kullanılan STATİN grubu ilaçlar.

Birincisini açarsam; kolesterol tedavisi dediğimizde aslında tedavi edilen kolesterol miktarı değil, kalp krizi ve inme uzun dönem riskini azaltmaktır.
İkincisini açarsam da; aksi belirtilmediği sürece tedaviden anlaşılması gereken statin grubu ilaç kullanımıdır.
Bu iki maddeyi birleştirdiğimde, kalp krizi veya inme geçirme riski ne kadar yüksek ise tedavi öncelikle statin grubu ilaçlarla o kadar agresif olarak uygulanmalıdır.

Risk tayinindeki birçok faktörün merkezinde de kolesterol yüksekliği, daha kısa ve öz ifade edersem; kan LDL (kötü kolesterol ) seviyesi mevcuttur. Kitap bilgisine göre, LDL seviyesi 190 üzerinde ise diğer risk faktörleri ne olursa olsun tedavi, yani statin ilaç başlamanın gündeme getirilmesi tavsiye edilir.

Şimdi bu iki ana başlığı farklı yönleriyle, yeniliklerle irdelemeye çalışayım.
1-RİSK TAYİNİ
LDL seviyesi dışında, kanda CRP yüksekliği, uzun süredir üzerinde durulan diğer bir risk faktörüdür. Günümüzde özellikle enfeksiyon varlığını sorgulamada kullanılan bu test, kalp hastalığı gelişiminde yıllardır önemle üzerinde durulan bir parametredir.
CRP kanda inflamasyon göstergesidir. Damarlarda daralmayı başlatan şeylerden birinin artan inflamasyon olduğu bilinmektedir. LDL ve CRP değeri, her ikisi de, yüksek seyrediyor ise riskin yüksek olduğu düşünülür, ve kolesterol düşürücü ilaç tedavisi daha kuvvetle gündeme gelir.

Yakın zamanda risk tayininde önem kazanan bir başka parametre ise, kan Lipoprotein(a) (Lp(a)) düzeyidir.

Lp(a) hayatta en az bir kere ölçülmesi gereken ve doğuştan gelen genetik bir parametredir. Riskli kabul edilen rakam 50mg/dl, veya 125mmol/l üzeridir. Her ne kadar genetik bir parametre olsa da, yüksek Lp(a) seviyelerinin kalp krizi veya kalp damar sorunlarına direkt neden olabileceği de görülmektedir. Klasik hayat tarzı değişiklikleri ve statin grubu ilaçların düşürmede çok başarılı olmadıkları Lp(a) seviyeleri özellikle statin tedavisi altında LDL kolesterol seviyesi düşse de yüksek kalmaya devam ediyorsa tedavinin daha da arttırılması, veya başka ilaçların ilavesi gerekebilir.

Yeni, diğer ilaçların başında gelen PCSK9 inhibitörleri, ya da kolesterol aşısı denilen ilaçlar bu değeri düşürmekte başarılıdırlar. Aşağıda bahsedeceğim.

Diğer bir kan testi apolipoproteinB (apoB)dir. LDL kolesterol değeri ile paralel seyreden bu test, kimilerine göre LDL değerinden daha önemlidir. Ancak güncel pratikte henüz oturmuş bir yere sahip değildir. Özellikle açlık durumundan veya kanda trigliserit yüksekliğinden etkilenmemesi bu parametreyi değerli kılmaktadır. Ancak LDL kolesterol seviyesi düşürülmesine rağmen riski yüksek bulunanlarda değerlendirilip tedavi ayarında yardımcı olabilir. Rutin ölçümünün standardize olamamış olması ve LDL değerine ilave katkısı düşük olduğu için bu testin rutin risk tayininde kullanılmasını önermiyorum.

Genetik değerlendirmenin önemi de gitgide artmaktadır. Kalp doktorları ve toplumun büyük kısmı kalp hastalığının ailesel genetik olduğunu bilirler. Bana gelen hemen her hasta ailede kalp hastalığından, ben sormadan bahsetmektedir. Genetik faktörler özellikle gençlerde önem kazanmaktadır. Henüz hastalığı olmayan kolesterol miktarları yükselmemiş, başka hastalığı olmayan belki, yukarda bahsettiğim Lp(a) dışında anormallik görülmeyen gençlerle ilgili yaklaşım bence zannedilenden daha önemlidir.

Hayatının bir döneminde risk yüksek olarak değerlendirilenlerde, bu riske ne kadar uzun süre maruz kalınırsa hayatın bir evresinde kalp krizi, veya inme sorunu yaşama riski o kadar yükselmektedir. Genç insan potansiyel olarak riske uzun süre maruz kalacağı için, daha yüksek riskli olarak bile kabul edilebilir. Dolayısıyla kişi genç olsa da, riskli olarak değerlendirildiğinde tedaviye başlanması uygundur. Kişinin genç olması bu düşünceyi değiştirmemelidir. Yine de günümüzde birçok klasik risk skorlamasında gençler daha düşük riskli kabul edildiği için pratikte gençlere yaklaşım farklı olmaktadır.

Gençlerde, sadece ailede kalp hastalığı varlığının bilinmesinin yanında, genetik kan testleri yol gösterici olabilir. Polijenik risk skorlaması (PRS) birden çok genetik bulguyu beraber değerlendirerek risk değerlendirmesine katkı sağlamaktadır. Diğer risk faktörleri ile beraber daha güvenilir risk sonucu verebilmektedir. Genç yaşına ve diğer tetkiklerin normalliğine rağmen PRS yüksek bulunanlarda, gereken tedavi, örneğin kolesterol tedavisi başlanıp riskin düşürülmesi veya bu durumda bulunan gençlerin daha yakın tıbbi takibi uygun olabilir. PRS özellikle diğer risk faktörleri ile kombine edildiğinde çok kıymetli bir değerlendirmedir.

Gençlerde bahsettiğim kan testi bazlı risk faktörlerinin dışında kalp damarlarında plak varlığının direkt görüntülenmesi yerinde olacaktır. Plak varlığı, halk arasında sanal anjiyo veya iğnesiz anjiyo diye bilinen BT koroner anjiografi, veya kalsiyum skorlama testi ile analiz edilir. Kalp damarlarında darlık yaratan plak görülmesi, tedaviye şüpheyle yaklaşanlarda, tedavi motivasyonunu arttırmaktadır.

Bugüne kadar yapılan geniş çaplı BT görüntüleme araştırmaları 40 yaş üstü kişileri içermektedir. Daha genç yaşlarda plak varlığının olasılığının düşük olması sebebi ile

40 yaş altı gençler araştırmalara pek dahil edilmemişlerdir. Gençlerde BT değerlendirmesi, PRS genetik testler ve özellikle Lp(a) kan testleri ile beraber değerlendirildiğinde risk derecelendirmesini daha güvenilir yapmaktadır.

BT görüntülemesinin diğer bir önemi de tedaviye başlandığında, tedavinin neticelerinin takibinde yardımcı olmasıdır. Örneğin statin tedavisi başlanan bir hastada ilerleyen BT bulguları tedaviyi daha derinleştirmeyi gerektirebilir. Tabii ki, BT değerlendirmesinin röntgen ışını bazlı bir analiz olduğunu ve düşük oranda da olsa kanser riskini arttırabileceğini de ilave etmeliyim.

2-TEDAVİ

Buraya kadar bahsi geçen kişiler, öncesinde kalp problemi, örneğin kalp krizi veya damarlarında stent veya baypas gibi müdahale, operasyon, geçirmemiş insanlardır. Bu kişilerde tedaviye başlanmasına primer koruma deriz. Kalp sorunu yaşamış olanlar ise testlere bakılmaksızın yüksek riskli kabul edilirler. Bu kişilerde, yani sekonder korunmada veya şeker hastalığı olanlarda kolesterol düşürücü tedaviye kandaki seviyelere bakılmaksızın başlanmalı ve gidişata göre de tedavi derinleştirilmelidir.

Yukarda bahsettiğim gibi kolesterol tedavisi denince ana tedavi statin grubu ilaçlardır.
Şimdi de elimizdeki yeni seçeneklerden bahsetmek istiyorum.

Günümüzde kolesterol aşıları ve bazı diğer grup ilaçlar kullanıma girmiştir. Bu ilaçlar statinlerle beraber veya statin kullanamayanlarda alternatif olarak kullanılmaktadır.

PCSK9 platform ilaçları bahsettiğim gibi direkt olarak Lp(a) düşürebilen ilaçlardır. Ülkemizde Repatha (evolocumab) veya Praluent (alirocumab) adıyla eczanelerde bulunan bu ilaçların handikapı iğne şeklinde ve pahalı olmalarıdır. Avantajları ise yan etkilerinin çok düşük olması ve ayda sadece iki iğne yapılarak etkinin elde edilebilmesidir.

Çok yakın tarihte ABD’de piyasaya sürülme izni alan kolesterol aşılarının en yeni versiyonu Inclisiran (Leqvio) RNA ile ilişkiye girip etkisini gösteren ve LDL miktarını %50 düşürebilen bir tedavidir.

Ülkemizde de bulunabilen bu ilaç başlangıçta 3 ayda 1 üç kere daha sonra da senede iki kere devam edilen bir iğnedir. Ancak çok pahalı olmaları ve kalbe etkileri ile ilgili araştırmaların yetersiz olmaları nedeniyle rutinde, diğer ilaçlara kıyasla pek tavsiye etmiyorum. Zamanla daha sık kullanılacaklarını tahmin ediyorum.

Son bahsedeceğim iğne henüz deneysel bazda çalışılmakta olan Lepodisiran’dır.  Bir kere yapılan iğne ile Lp(a) seviyelerini uzun süre neredeyse sıfırlamak mümkündür. Bu iğne ile ilgili artan verileri merakla takip edeceğim.

İğneler dışında ağızdan alınan diğer ilaçların başında ülkemizde de bulunan ezetimibe ve daha yeni alternatif ancak ülkemizde pek bulunmayan bempedoik asit ilacıdır. 
Bu iki ilaç da statinlerle kombine veya alternatif olarak tek tek, hatta ikisi beraber kullanılabilmektedir.

Statin grubu ilaçların kullanılamamasında en önemli sebep kas sıkıntılarıdır. Sıklıkla görülen kaslarda ağrı ya da şiddetli kramplanma ilaçları kesmede en önemli etkendir. Ancak bu yan etki benim gözümde önemsiz, kalıcı etki potansiyeli çok düşük bir yan etkidir.

Toplumda bu ilaçlara reaksiyonun temelinde olası ciddi yan etkileri yatmaktadır. Unutkanlığa, hatta bunamaya, cinsel sorunlara, kanserlere yol açtıkları hakkında ciddi spekülasyonlar yapılmaktadır. Çok yeni yayınlanan ve sizlerin kesinlikle okumanızı istediğim bir araştırmaya göre böyle yan etkileri yoktur. Ancak bugüne kadar bilmediğim ve bu yazıdan öğrendiğim bu inanışın altında ilaç sanayinin ilaç prospektüslerini bir sürü yanlış yan etki uyarısı ile doldurması olduğu söylenebilir. Hastalarımdan, arkadaşlarımdan sıklıkla duyduğum “bu ilaçlar Alzheimer yapıyor!” düşüncesinin altında ilaç firmalarının kendi uyarıları yatmaktadır. Ancak bu ilaçlar Alzheimer’a sebep olmadıkları gibi, bence Alzheimer’dan korurlar.

Bunama kaygısı bence son derece yersizdir, bazı çalışmalar özellikle yeni iğnelerin bu konuda bunamayı, Alzheimer hastalığını önleyebileceğini göstermektedir.

Özellikle erkeklerde cinsel güç kaybına yol açtıkları düşüncesinin de temelinde vücutta kolesterolün testosteron üretiminde kullanılması vardır. Çalışmalar defalarca göstermiştir ki, kolesterol düşürücü ilaçlarla testosteron kan düzeyi düşmemektedir. Ilaveten kadınlarda da hormonlarda değişiklik ortaya çıkmamaktadır.

Kas problemleri dışında en önemle üzerinde durulan yan etkileri şeker hastalığına yol açabilmeleridir. Yukarda bahsettiğim çalışma da bunu teyit etmektedir. Bu ilaçlar zaten ortaya çıkacak şeker hastalığının erken gelişmesine sebep oluyorlar. Ancak burada dikkat çekmem gereken konu şeker hastalığında ana sorunun kalp krizi ve beyin felci olduğudur. Bu ilaçlar da bu sorunları engelledikleri için, bence sadece kanda şeker düzeylerini yükseltmekle kalırlar ve yeni kalp veya beyin sorunlarına yol açmazlar.

Burada yine sosyal medyada sıkça dile getirilen vücudun kolesterol ihtiyacı olduğu, o yüzden kanda kolesterol düşürmenin zararlı olacağı düşüncesi ile ilgili düşüncemi ilave etmek istiyorum.
Her hücrenin ihtiyacı olabilir, ama her hücre kolesterolünü kendi üretir ve kandaki bu moleküllere ihtiyacı duymaz. Halbuki kanda dolaşan kötü kolesterol parçacıkları, damar cidarına yüksek inflamasyon ve bir takım damar cidarını tahrip eden zararlı etkiler, sigara ve yüksek tansiyon gibi sorunlarla girerler. Damarlarda daralmaya ve sonrasında kalp krizi, beyin felcine sebep olurlar.

SONUÇTA ÖZETLE
1- Kalp krizi riskini ölçerken kolesterol yüksekliği ana mesele olsa da, başka kan testleri, genetik testler ve tomografik görüntüleri kullanmak risk analizini daha güvenilir kılmaktadır.
2- Kalp krizi riski yüksek olan veya kalp sorunu geçirmiş kişiler yaşı ne olursa olsun kolesterol düşürücü tedavi, öncelikle statin tedavisi kullanıp, bu risklerini düşürmelidirler.
3- Statin kullanamayanlarda ayda 2 veya daha nadir yapılan iğne tedavileri ile alternatif mevcuttur. Ayrıca bu iğneleri statinlerle kombine edip kalp krizi ve felç riskini sıfıra yaklaştırma imkanımız da vardır.
4- Kolesterol düşürücü ilaçların ciddi yan etki potansiyeli çok düşüktür.

KALBİNİZİ, BEYNİNİZİ KORUMAK İSTİYORSANIZ RİSK DURUMUNUZU ÖĞRENİN ve KOLESTEROL DÜŞÜRÜCÜ İLAÇLARI KORKMADAN KULLANIN. DAHA SAĞLIKLI, UZUN HAYAT SÜRÜN.

Burada etkinin beynin kolesterol yükünü halledememesi. ve sonuçta beyinde Alzheimer’a götüren madde birikiminin artmasi ile hastalığın ortaya çıktığı düşünülüyor.

Bu yüzden beyin içinde de etkili olabilecek bu enzime yönelik tedaviler, Alzheimer hastalığında önem kazanabilir.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Erken yaşlarda kolesterol yüksekliğinin ileri yaşlarda Alzheimer riskini arttırdığını biliyoruz.

Bu, PCSK9 enzimi olmayan insanlarda da Alzheimer gelismediğini de görüyoruz

Ayrıca deneysel çalışmalar bu enzimin beyinde biriken Alzheimer götüren p-tau maddesini arttırabildiğini de gösteriyor.

PCSK9 inhibitörleri gercek işleri olan LDL kolesterolü çok düşürüyor, kalbe fayda sağlıyor,ve bunu yaparken hafızaya, beyin fonksiyonlarına negatif etkileri yok. 

Bazi küçük çalışmalar beyne iyi geldiğini dahi söylüyor.

Sonuçta kolesterol tedavisinde kullanılan PCSK9 inhibitorleri  Alzheimer tedavisinde de faydalı olabilir.

Bu ilaçların Alzheimer önleme potansiyel etkisini kanıtlamak için araştırmalar yapılmalı.

Yapılırken sadece hastalığı önlemek mi, yoksa gelişenlerde de ilerlemeyi engelleyebilecek mi, bakılmalı.

Ben her zaman kolesterol düşürücü tedavilerin beyin için iyi olduğunu düşündüm, hala da düşünüyorum. Bu bilgilerin de bunu desteklediğini, ve belki de kolesterol aşılarının Alzheimer tedavisinde kullanılacaklarınıda tahmin ediyorum.

Araştırmada 50-80 yaş arası yaklaşık 12000 hasta dahil edilmiş. Eşit iki grupta iğne tedavisi evolocumab (ülkemizde repatha ismiyle satılıyor) kullanan ve kullanmayanlar olarak incelenmiş. Yaklaşık 4.5 senelik takiplerde riskin %20-25 azaldığı görülmüş.

Araştırmaya alınanların ortalama LDL kolesterol değerleri 122mg/dl. imiş. Hastaların yaklaşık %90’lik bir bölümü kolesterol düşürücü ilaç kullanıyormuş. Ayrıca kullananların büyük çoğunluğu da ilacı yüksek dozda alıyormuş.

Dr. Genco Yücel Ne diyor?

Yeni kolesterol düşürücü ilaçlar/iğneler önceden kalp sorunu yaşamamış insanlarda kalp krizi, inme gecirme riskini belirgin şekilde azaltıyor.Çok net sonuç gösteren güzel dizayn edilmiş bu calışma bu ilaçlarla ilgili tereddütlerimizi azaltıyor. Statin kullanamayan veya statinlerle iyi sonuç alınamayanlarda çok güzel bir alternatif.

Kalp krizi nedenli acil stent takılan 178 hastanın alındığı çalışmada, stent takıldıktan 3 yıl sonra yapılan anjio ile damarların resmi çekilirken damarın içine girip damarda darlık dereceleri çok hassas OCT denilen yöntemle de ölçülmüş. Kan LDL kolesterol düzeylerine göre iyi tedavi alanlar ve almayanlar iki gruba ayrılmış. Hedef, düşük LDL seviyesine ulaşanlarda stent içi daraltıcı plak hacmi daha düşük bulunmuş. İstatistik hesaplamada LDL seviyesinin 25mg/dl artışının riskli olduğu bulunmuş.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor ?

Kalpte koroner damarlara stent takılma sonrası stentler ilk bir sene içinde pıhtı tutarak veya stente vücudun gösterdiği reaksiyonla tıkanabilirler. İlk seneden sonra stent içinde pıhtı birikmesi yerine stent içinde farklı dokular birikebilir. Buna tıpta neoateroskleroz denir. Araştırmacılar iyi kolesterol tedavisi ile bunun azaldığını görmüşler.

Stent takılmamış riskli insanlarda kullanılan düşük seviye kriteri kullanarak bakıldığında bu ilaçların bu durumu, sonuçta da uzun vadede stentin tıkanmasını önlemekte rol oynadığını bulmuşlar.

Kişinin damarlarında daralma gelişmesi onlarca sene alırken, neoateroskleroz gelişimi bunun hızlanmış hali olup birkaç senede gelişebiliyor. Hastalanmış damarlar özellikle stent takılan damarlar zaten hasta oldukları için bu sürece daha hassas oldukları için neoateroskleroz çok önemlidir.

Bazı hastalarım nasıl olsa benim damarlarımda stent takıldı tedavi oldum diye düşünüp ilaçlarini kesebiliyorlar. Bu araştırma kalp krizi sonrası stent takılanlarda bunun öyle olmadığını , hatta ilaçlarını kullanmalarının daha önemli olduğunu gösteriyor. Bu kişiler kolesterol düzeyleri ne olursa olsun ilaçlarını kullanmalılar.

48 kişide yapılan ilacın dozunu test eden araştırmada 96 mg ve üzeri dozda kanda seviyelerin %90dan fazla düştüğü görülmüş. Bir kere yapılan enjeksiyondan sonra 1. Senenin sonunda ortalama azalma %94 olmuş. Araştırmada önemli tek yan etki bir hastanın 4 ay civarı düşme sonrası yüzünde kırık olması imiş.

Lepodisiran Lp(a) oluşumunda LPA geninin apolipoprotein(a) üretirken kodladığı mRNA parçacığının kafasını karıştıran bir RNA parçacığı . Arastırmacılar bu etkiyi izah edebilirken, kanda kısa süre kalan kısa etkili bu molekülün nasıl 1 sene devam eden etkiye sahip olduğunu açıklayamıyorlar.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor ?

Lp(a) kalp hastalığı , kalp krizi gelişiminde çok önemli bir molekül olduğunu öğreniyoruz. Klasik tedavilerle Lp(a) seviyesini değiştirmek kolay değil ve şu anda direk olarak bunu düşürecek tedaviler çok kısıtlı. Kan değişimi diye ifade edilebilecek aferez, yapılması çok zor bir girişim. Ayrıca henüz kalp hastalığı gelişimine faydası da gösterilmemiş.

Lepodisiran bence inanılmaz denebilecek şekilde bir kere enjeksiyonla 1 yıla kadar Lp(a) seviyesini neredeyse sıfırlıyor. Henüz tavsiye etmek için erken ama Lepodisiran kolesterol yüksekliği tedavisine yenilik getireceğini tahmin ediyorum.

Tıbbi araştırmalar için sıklıkla söylediğimiz gibi tavsiye etmeden önce daha büyük hasta grubunda daha uzun süreli araştırmaları görmemiz gerekiyor.

Araştırma şeker hastalığı dışında kalp riski düşük insanlarda gerçeklestirilmiş. 25-84 yaş arası şeker hastalığı teşhisi dışında kalp damar hastalığı , kalp krizi, inme, kalp yetmezliği, ve ilaveten kalp romatizması, kanser, karaciğer hastalığı ve şizofreni geçmişi olmayan kişilerde 2005-2016 yılları arasında yapılmış. Kişiler 10 yıllık beklenen kalp riski ile düşük ( 10 yılda <%10), orta (10 yılda %10-19) yüksek (10 yılda %20-29) ve çok yüksek (10 yılda >%30) olarak sınıflanmış.

Tüm gruplarda kalp riskinin azaldığı görülürken, düşük riskli grupta dahi ölüm ve kalp krizi riskinin %20 civarı azaldığı bulunmuş.

Sadece orta riskli grupta kas sorunları riskinin arttığı görülürken, herhangi bir grupta karaciger sorun artışı görülmemiş.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor ?

Bu sonuçlar hiç şaşırtıcı değil. Mesele kalp krizini önlemek, inmeden korumak olduğunda statin grubu ilaçlar hep cok iyi sonuçlar gösteriyorlar. Bu araştırma da, şeker hastalığı olan yani bizim açımızdan yüksek riskli olan tüm hastalarda da aynı sonuca varıyor.

Yani şeker hastalığı varsa yaşı ve riski ne olursa olsun bu ilaçlar kullanılmalı ve bu sayede kalp krizi, erken ölüm riski azaltılmalı.

Hastalar yaklaşık 3.5 sene takip edildiklerinde kalp hastalığından ölüm, kalp krizi veya inme geçirme, ve kalp müdahalesi oranlarında belirgin azalma görülmüş. İlacı kullananlarda safra taşı veya gut hastalığı oranı daha yüksek olmuş.

Yazarlar sonuçta statin grubu kolesterol düşürücü kullanamayanlarda BA ilacının iyi bir alternatif olduğuna hükmetmişler.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor ?

Statin kullanamayanlar için BA iyi bir alternatif.

Henüz ülkemizde yok(piyasa ismi Nexletol) ama olduğunda kullanımı öneriyorum.

Gerçi özellikle yeni PCSK9 bazlı coğu enjeksiyon, yeni ilaçlar, kolesterol aşılarının geleceği cok parlak görünürken bu ilaç kendine bir yer bulmakta zorlanabilir.

Ama iyi bir alternatif olarak kalacağına eminim.

Araştırmacılar ilaçların prospektüslerinde yazılı , ancak değerli bilimsel çalışmalarda gösterilmemiş bir çok yan etkinin gerçekten varlığını sorgulamışlar. Bugüne kadar placebo ile statin grubu bir ilacı kıyaslayan, 1000 kişi üzerinde hastayı dahil eden ve en az 2 sene takipler içeren 19 araştırmanın toplandığı yüksek kaliteli analize yaklaşık 125000 kişi alınmış. Ortalama 4.5 yıl takiplerde bilinen kas sorunları ve seker hastalığı gelişmesi dışında özellikle yüksek dozda daha fazla görülen karaciğer kan testlerinde artış ve idrar kompozisyonu degişikliği idrarda protein görülmesi ve ödem dışında sorun görülmemiş.

Yazıda ilaç yan etkisi olarak en sık görülen kas şikayetleri, kas ağrılarının ötesinde senede 10000’de 1 ve hayati tehdit edecek derecede kas erimesi diyebileceğimiz rabdomiyoliz sorununun senede 100000’de 2-3 kiside görüldüğü ilave edilmiş.

Dr. Genco Yücel Ne Diyor?

Öncelikle çok güzel bir yazı, araştırma olduğunu belirterek başlayayım.

Statin yan etkilerinde, gürültü ve sinyali ayırabilmek, araştırmanın yazarlarını bu araştırmayı yazmaya götüren neden olarak ifade edilmiş.Gerçekten bu ilaçlar toplumun en keskin ayrıştığı , polarize olduğu konuların başında geliyor. Yazarlara göre bunun sebeplerinden birisi ilaç prospektüsünde yazılı tonlarca yan etki bulunması.Bu yan etkiler ifade edilirken çoğunlukla yan etki olasılığı olarak bahsedilmekteler.

Gürültü sinyal ayrımı burada devreye giriyor. Prospektüslerinde yazılanlar kişilerin ifade ettiği yan etkiler, yani gürültü : Araştırmacıların yaptığı özellikle plasebo ile kıyaslandığında bu yan etkilerin gerçekten daha yoğun görülüp görülmediği ise sinyal.

Araştırmacılar ikisini birbirinden ayırıp hastalara daha net bir yol haritası sunmaya çalışmış.

Ve bence başarılı da olmuşlar.

Araştırmanın başarılı olmasının nedeni bilinen ve ispatlanan iki yan etki dışındaki prospektüslerde yazılı , tam 66 olası yan etkiyi direk sorgulaması ve araştırmayı sadece bu yan etkilere odaklayarak yapmış olması. Bunları uzun dönem takipli yüksek kaliteli, ve istatistik biliminin sadece en iyi kalite kabul ettiği tip araştırmaları birleştirerek yapmış. 150.000 üzerinde hastada 5 yıl civarı takiplerle de bence bu soruya cevap aramış ve değerli bilgiler bildirmiş.

Sonuçta statin kullanımının hafıza kaybına, bunamaya, cinsel sorunlara depresyon veya uyku bozukluklarına, eller veya bacaklarda sinir harabiyetine, böbrek akciğer sorunlarına ve daha nicelerine yol açmadığını bulmuş. Bence hicbir önemi olmayan ve daha ziyade yüksek doz ilaç kullanımı ile alakalı karaciğer kan testlerinde artış, idrarda protein görülmesi bacaklarda ödem dışında sorun görülmemiş.

Bildiğimiz kas ağrıları , ve/veya kas sorunları ile şeker hastalığı gelişimi dışında kayda değer bir sorun olmadığını net bir şekilde gösteren bu araştırmadan sonra ilaç firmalarının prospektüslerini buna göre degiştirmelerinde de fayda var.

Gürültüleri, masalları yok edip sinyallere verilere bağlı kalmalarında fayda var.

Statinler birçok ilaç gibi yan etkisiz değildir.

Çok sevdiğim tabir ile sütten cıkmış ak kaşık değildirler.

Ve defalarca araştırmalarda kalp krizi, inme ve kalpten ölümleri azaltmaktadırlar.

Ömrü uzatabildikleri gibi, hayat kalitesine de pozitif etkileri olabilmektedir.

Hatta bilinen birçok hayat tarzı tedavilerinden, örneğin egzersiz yapmaktan bu yönde daha başarılıdır. İlave etmemde fayda var bu ilaçlardan daha etkili tek yaklaşım sigarayı bırakmaktır.

Araştırmacılar geçmişte ortaya çıkan ve iyi verilere dayanmayan yoğun yan etki bilgileri yüzünden, 2013-14 yıllarında 6 ay içinde İngiltere’de yaklaşık 200.000 hastanın statin ilaçlarını kestiklerini tahmin ediyorlar. Benzer istatistikler diğer Avrupa ülkelerinde de görülmüş.

Medyada sıkça dile getirilen, benim hastalarımdan sıkça işittiğim hafıza kaybı, depresyon, cinsel problemler, uyku bozuklukları ve diğer başka sorunlar olasılığı kişilerin ilaçları suçlayıp kesmelerine yol açıyordu.

Kolesterol tedavisinde kullanılan statinleri eleştirenlerin özellikle üzerinde durduğu yine medyada çoğu kere denk geldiğimiz ömrü uzattığı hayatı kalitelendirdiği iddia edilen birçok tedaviden de daha etkilidirler ve tekrar edeyim hemen bütün araştırmalarda bu durum gösterilebilmektedir.

Bu da bu ilaçlari kalp hastalıkları alaninda, benim alanımda, hemen her girişimin merkezine oturtmaktadır.

Sonuçta tarihte statinler kadar irdelenmiş, sorgulanmış , toplumları polarize etmiş ve aynı zamanda kalp açısından bu kadar faydalı ,kalp krizini, inmeyi ve kalp olaylarından ölümü önleyen başka bir ilaç grubu yoktur.

Araştırmaya göre geçen son bir senede, ortalama 72 yaşında hem COVID, hem grip aşısı yaptırmış 164.000 kişi ile sadece grip aşısı yaptırmış 132.000 kişi karşılaştırıldığında, 6 ay içinde COVID-19’a bağlı acil klinik başvuruları %29, hastaneye yatışlar %39 ve ölüm %64 azalmıştır. Aşı etkinliğinin kişinin yaşı , kronik hastalıkları ile ilgisi olmadığı görülmüştür.

DR. GENCO YÜCEL NE DİYOR?

Özellikle araştırmanın şekli, dizaynı ve sonuçları oldukça etkileyici. Sadece grip aşısı olanların kıyaslama için kullanılması özellikle genel aşı karşıtı düşüncesi olmayan kişilerin alınması ile hayat tarzı farklılığı faktörünü ortadan kaldırmış. Bu da kıyaslamayı kuvvetli kılıyor. Aynı grup kıyaslaması her zaman daha kuvvetlidir.

Bildiriye göre COVID aşısının ölümden koruma potansiyeli çok etkileyici. İstatistik değerlendirilirken sık kullanılan “bir ölümü önlemek için kaç kişi aşılanmalı rakamının 4545 olduğu, diğer sorunları önlemekte bu rakamın 549 olduğunu ilave etmeliyim. Bu da özellikle sadece sağlıklı genç insanlara bakılsa daha yüksek olacağını düşündürüyor.

Sonuçta özellikle kronik hastalığı olan belli yaş üzeri insanlara , geçmişte aşıdan reaksiyon görmemişlerse yan etki potansiyelinin de düşük olacağı düşüncesi ile bu aşının tavsiye edilmesinde fayda var.

Günümüzde grip aşıları, grip hastalığından ciddi sorun yaşamayı ve hastaneye yatmayı %50 civarında önleyebiliyor. Her sene yeni aşı yapılmadan bu etkinliği artırabilmek, aşı endüstrisinin en önemli sorunlarından biri olabilir. COVID zamanı mRNA platformu bazlı aşıların başarısı, bu teknolojinin grip aşısı için de kullanılabilirliğini akla getiriyor. .

Yeni bildirilen bir araştırmada tam da bu soruya cevap aranmış. Eski tip aşılarla yapılan kıyaslamada  mRNA platformu kullanılan aşının, eski tip aşıya göre %34 daha etkili olduğu görülmüştür. Bu fayda daha ziyade genç erişkinlerde görülürken, gripten en çok etkilenen 65 yaş üzeri hastaları içeren ve henüz yayımlanmamış bir araştırmanın ön bulgularında ise antikor oluşumu açısından daha iyi olmakla beraber, etkinlik açısından eski aşıya göre ciddi bir fark görülmemiştir.Yeni tip mRNA aşısı olanlarda kas ağrısı ve ateş gibi yan etkiler görülürken, kalp kası iltihabı gibi ciddi yan etkiler bildirilmemiştir.

DR. GENCO YÜCEL NE DİYOR?

Sonuçta gençlerde daha yüksek etkinlik ve 65 yaş üstü popülasyonda daha çok antikor gelişimi, bu platformların geliştirilmesi için iyi bir başlangıç noktası olacaktır. Yine de bildiğimiz eski tip grip aşısı yerine yaygın kullanım için henüz erken; ancak görünen köy kılavuz istemez.

Aşılarda gelecek, mRNA platformlarında olacaktır.